Հայաստանի 10 հայտնի վայրեր, որոնք հաստատ արժե այցելել

Հայաստանը փոքր երկիր է, բայց անհավանական հարուստ է հետաքրքիր տեսարժան վայրերով։ Ընդամենը մի քանի ժամում Երևանի աղմկոտ ու կենսուրախ փողոցները կարելի է փոխարինել հնագույն վանքերով, խաղաղ բարձրալեռնային լճերով, ապշեցուցիչ կիրճերով ու հիասքանչ բնապատկերների գրկում թաքնված կոլորիտային գյուղերով։ Հայաստանով ճամփորդելու գլխավոր առանձնահատկությունը բնության և պատմության եզակի համադրությունն է։ Երկրի գրեթե յուրաքանչյուր գեղատեսիլ վայր անխզելիորեն կապված է ավանդազրույցների և դարերի, իսկ երբեմն էլ հազարամյակների խորքից եկող պատմական իրադարձությունների հետ։ Եթե ծրագրում եք այցելել Հայաստան, ահա այն վայրերի ցանկը, որոնք անպայման պետք է ներառել ձեր երթուղում։

---

1. Երևան՝ Հայաստանի սիրտը

Հայաստանում ոչ մի ճամփորդություն լիարժեք չէ առանց Երևանով զբոսնելու։ Կենտրոնի շենքերի մեծ մասի կառուցման համար օգտագործված վարդագույն տուֆի պատճառով քաղաքը հաճախ անվանում են «Վարդագույն քաղաք»։ Երևանում ջերմ ու անաշկանդ մթնոլորտ է տիրում, և այն հետազոտելը հոտնկայս ու զբոսնելով իսկական հաճույք է։

Հիանալի մեկնարկային կետ է Հանրապետության հրապարակը՝ քաղաքի գլխավոր հրապարակն ու ինչպես տեղացիների, այնպես էլ զբոսաշրջիկների սիրելի հանդիպման վայրը։ Երեկոյան այստեղ հատկապես մարդաշատ է ու աշխույժ. մարդիկ հավաքվում են հայտնի երգող ցայտաղբյուրների մոտ։

Մեկ այլ պարտադիր այցելության վայր է Կասկադը՝ կաթնագույն տուֆից պատրաստված հսկայական աստիճանավանդակը, որը քաղաքի հենց կենտրոնից բարձրանում է ի վեր։ Բարձրացեք ամենավերևը, և ձեր առջև կբացվի ամբողջ Երևանի ապշեցուցիչ տեսարանը, պարզ եղանակին՝ նաև Արարատ լեռան վեհաշուք բնապատկերը։ Եվ ամենակարևորը՝ մի շտապեք։ Երևանի ողջ հմայքը թաքնված է նրա հարմարավետ սրճարաններում, փոքրիկ ռեստորաններում, կանաչապատ այգիներում, ինքնատիպ բակերում և աղմկոտ զբոսաշրջային երթուղիներից հեռու գտնվող հանդարտ փողոցներում։

2. Գառնու տաճար՝ անտիկ շրջանի պատառիկ Հայաստանի սրտում

Երևանից ոչ հեռու գտնվող Գառնու տաճարը երկրի ամենաճանաչելի տեսարժան վայրերից է։ Այն տպավորիչ կերպով վեր է խոյանում Ազատ գետի խոր կիրճի եզրին և բոլորովին նման չէ հայկական ավանդական միջնադարյան եկեղեցիներին։ Գառնին հեթանոսական տաճար է՝ նվիրված արևի աստված Միհրին, որը կառուցվել է մոտավորապես մ.թ. 1-ին դարում։ Նրա նրբագեղ դասական սյուները ավելի շատ հիշեցնում են Հին Հունաստանի կամ Հռոմի ճարտարապետությունը, քան Կովկասինը։

Տաճարի շրջակա բնապատկերները ոչ պակաս տպավորիչ են, քան հենց ճարտարապետությունը։ Ներքևում գտնվում է հանրահայտ Գառնու կիրճը, որը հայտնի է իր եզակի բնական հուշարձանով՝ «Քարերի սիմֆոնիայով»։ Դրանք զարմանալիորեն կանոնավոր ձև ունեցող բազալտե բարձր սյուներ են, որոնք այնպիսի տպավորություն են ստեղծում, կարծես քանդակված լինեն մարդու ձեռքով։

Գառնի այցելությունը սովորաբար համատեղում են Գեղարդի վանք կատարած այցի հետ, ինչը այս երթուղին դարձնում է Երևանից մեկօրյա ամենահայտնի ու հարմարավետ ուղևորություններից մեկը։

3. Գեղարդի վանք՝ ժայռափոր հրաշքը

Ազատ գետի կիրճի ուղղահայաց ժայռերի միջև թաքնված Գեղարդի վանքը Հայաստանի ամենախորհրդավոր ու յուրահատուկ մթնոլորտ ունեցող վայրերից է։ Վանական համալիրի զգալի մասը փորված է հենց հոծ ժայռի մեջ. ներսում ձեզ սպասում են խորհրդավոր քարե սրահներ, նեղ անցումներ ու խաղաղ աղոթատներ։ Ստվերախիտ ու վեհաշուք բնության և ճարտարապետության այս եզակի միաձուլումը Գեղարդն ամբողջովին տարբերվող է դարձնում սովորական վանքերից։ Համալիրի ամբողջական անվանումը՝ Գեղարդավանք, կապված է Սուրբ Գեղարդի (Լոնգինոսի գեղարդի) ավանդության հետ, որով, ըստ ավանդության, խոցել են Քրիստոսին։ Բայց նույնիսկ եթե մի կողմ թողնենք կրոնական պատմությունը, Գեղարդն արժե տեսնել ապշեցուցիչ տեսքի ու էսթետիկայի համար։ Իսկ վանքը շրջապատող լեռնային գագաթները հատկապես գեղեցիկ են գարնանն ու ոսկեաշնանը։

4. Սևանա լիճ՝ Հայաստանի «կապույտ մարգարիտը»

Ծովի մակարդակից շուրջ 1900 մետր բարձրության վրա գտնվող Սևանա լիճը աշխարհի խոշորագույն բարձրալեռնային քաղցրահամ լճերից է և Հայաստանի գլխավոր այցեքարտերից մեկը։ Տեղացիներն այն սիրով անվանում են Հայաստանի «կապույտ մարգարիտ» կամ «ծովակ»։ Արևոտ օրերին լճի հայելանման մակերեսը, լեռնաշղթաների ու անեզր երկնքի գրկում, ցոլանում է կապույտի անհավանական խոր երանգներով։

Այստեղի ամենահայտնի տեսարժան վայրը 9-րդ դարում հիմնադրված Սևանավանքն է։ Այն գտնվում է նեղ թերակղզու վրա, որտեղից բացվում է լճի ամենատպավորիչ ու հիշարժան տեսարաններից մեկը։ Սևանը ամառային հանգստի գլխավոր ուղղությունն է։ Տաք եղանակին մարդիկ այստեղ են գալիս լողանալու, ափին արևն ընդունելու, հայտնի սևանյան իշխանը համտեսելու և Երևանի ամառային տապից պարզապես զովանալու համար։

5. Տաթևի վանք, որտեղ ճանապարհն ինքնին արկած է

Հայաստանի հեռավոր հարավում՝ ապշեցուցիչ կիրճի հենց եզրին, վեր է խոյանում Տաթևի վանքը։

Համալիրն ինքնին հայ միջնադարյան ճարտարապետության գլուխգործոց է, բայց դեպի այն տանող ճանապարհն առանձին տպավորություն է։ «Տաթևեր» ճոպանուղին, որ ձգված է խորասուզված Որոտանի կիրճի վրայով, Հալիձոր գյուղը կապում է վանքին՝ պարգևելով լեռների շունչ կտրող տեսարաններ։

Թռիչքը տևում է մոտ 12 րոպե, բայց շուրջբոլորն տիրող գեղեցկությունից ժամանակն աննկատ է անցնում։ Տաթևն ուղղակի հարուստ պատմություն ունի․ միջնադարում այն խոշորագույն կրոնական ու կրթական կենտրոն էր, իսկ վանքին կից գործում էր Հայաստանի գլխավոր միջնադարյան համալսարաններից մեկը։ Ճամփորդների մեծ մասի համար Տաթևը դառնում է հենց այն վայրը, որի հուշերը ջերմացնում են ուղևորությունից դեռ երկար ժամանակ անց։

6. Նորավանք վանական համալիր՝ ուղղաձիգ կարմիր ժայռերի գրկում

Հարավային Հայաստանի ևս մեկ անմոռանալի վայր է Նորավանքը՝ 13-րդ դարի վանական համալիրը, որը պատսպարված է նեղ կիրճում՝ տպավորիչ տերակոտա-կարմրավուն ժայռերի միջև։

Դեպի Նորավանք տանող ճանապարհը պակաս տպավորիչ չէ, քան հենց վանքը․ ոլորապտույտ սերպանտինը տանում է գեղատեսիլ կիրճով, որտեղ բնապատկերը փոխարինվում է ուղղաձիգ մորենագույն-կարմիր ժայռերով։ Վանքը հայտնի է քարի վրա արված նրբագեղ քանդակագործությամբ։

Ամենահայտնի բարձրաքանդակներից մեկը Սուրբ Աստվածածին եկեղեցու մուտքի վերևում գտնվող Հայր Աստծո եզակի պատկերն է։ Նորավանքը գտնվում է Վայոց ձորի մարզում, որը հայտնի է գինեգործության իր հնագույն ավանդույթներով։ Այնպես որ վանք այցելությունը շատ հարմար է համատեղել տեղական ընտանեկան գինեգործարաններից մեկում համտեսի հետ։

7. Խոր Վիրապ․ Արաարատ լեռան դասական տեսարանը

Եթե գոնե մեկ անգամ տեսել եք հայկական բացիկ, որտեղ հնագույն վանքը պատկերված է վեհաշուք Արաարատ լեռան ֆոնին, ամենայն հավանականությամբ այդ կադրն արվել է հենց Խոր Վիրապում։ Վանքը գտնվում է Թուրքիայի հետ սահմանի հենց մոտ, և այստեղից բացվում է երկրի թերևս ամենաճանաչելի տեսարանը։ Պարզ օրերին Արաարատի հսկայական երկգագաթ ուղվագիծը ծածկում է ողջ հորիզոնը։ Խոր Վիրապն առանձնահատուկ տեղ է զբաղեցնում հայ քրիստոնեության պատմության մեջ։ Ըստ ավանդության՝ հենց այստեղ՝ խորը ստորգետնյա փոսում, տարիներ շարունակ տանջվել է Գրիգոր Լուսավորիչը, նախքան 4-րդ դարի սկզբին Հայաստանն աշխարհում առաջինը ընդունեց քրիստոնեությունը որպես պետական կրոն։ «Խոր Վիրապ» տեղանունն էլ հենց այդպես է թարգմանվում՝ «խորը զնդան»։ Նույնիսկ եթե Հայաստան եք եկել ընդամենը մի քանի օրով, Խոր Վիրապն անպայման արժե ներառել ծրագրում՝ հատկապես եթե սիրում եք գեղեցիկ լուսանկարներ անել։

8. Դիլիջան՝ Հայաստանի կանաչ օազիսը

Եթե Հայաստանը շատերի մոտ ասոցացվում է խստաշունչ լեռնային բնապատկերների ու հնագույն խաչքարերի հետ, որոնցով այնքան հարուստ է երկիրը, ապա Դիլիջանը բացահայտում է բոլորովին այլ կողմ։ Խիտ անտառներով շրջապատված Դիլիջանը համարվում է Հայաստանի ամենականաչ ու ամենագեղատեսիլ անկյուններից մեկը։ Զով միկրոկլիման ու անտառապատ լեռները դարձնում են այն սիրված վայր քայլարշավների, հանգիստ հանգստի ու քաղաքային աղմուկից կտրվելու համար։

Շատ հաճելի է զբոսնել քաղաքի պատմական կենտրոնում՝ իր ավանդական ճարտարապետությամբ ու հարմարավետ արհեստագործական տնակներով։ Ոչ հեռու՝ հենց անտառի խորքում, պատսպարվել է Հաղարծնի վանքը՝ միջնադարյան տպավորիչ համալիր, որը ներդաշնակորեն ձուլված է շրջակա բնությանը։

Դիլիջանը մտնում է համանուն «Դիլիջան» ազգային պարկի կազմի մեջ՝ իր քայլարշավային երթուղիներով, լեռնային լճերով ու անաղարտ լռությամբ։ Եթե սիրում եք բնությունը, այստեղ իսկապես արժե դանդաղեցնել ընթացքն ու մնալ ավելի երկար։

9. Գյումրի՝ Հայաստանի մշակութային ու արվեստի մայրաքաղաքը

Հայաստանի երկրորդ քաղաքը՝ Գյումրին, ունի բոլորովին առանձնահատուկ հմայք ու բնավորություն։ Գյումրին հայտնի է իր եզակի ճարտարապետությամբ, ինքնատիպ հումորով, ստեղծագործական ոգով ու կոլորիտով։ Քաղաքի պատմական կենտրոնը կառուցապատված է տեղական սև ու կարմիր տուֆից շենքերով, ինչը նրան տալիս է ոչ մի բանի հետ չհամեմատվող զուսպ ու էլեգանտ տեսք։

Զբոսնելով հին փողոցներով՝ դուք կգտնեք բազմաթիվ թանգարաններ, պատկերասրահներ, ոճային սրճարաններ, արհեստանոցներ ու գեղեցիկ վերականգնված վաճառականական տներ։ Քաղաքի սիրտը «Կումայրի» պատմական թաղամասն է, որտեղ բառացիորեն յուրաքանչյուր ճակատամաս պատմում է հին Գյումրու պատմությունը։ Քաղաքը ծանր հարված ստացավ 1988 թվականի ավերիչ Սպիտակի երկրաշարժից, բայց, չնայած ցավին, վերածնվեց մոխիրներից՝ պահպանելով իր հարուստ մշակույթն ու հոգին։ Նրանց համար, ովքեր ցանկանում են տեսնել Հայաստանը վանական սովորական բացիկներից դուրս, Գյումրին իսկական բացահայտում կլինի։

10. Արենի և Վայոց ձորի գինեգործական մարզը

Հայաստանն իսկական գանձ է գինու մշակույթի գնահատողների համար։ Վայոց ձորի մարզի Արենի գյուղը, որը սեղմված է լեռների ու այգիների միջև ընկած գեղատեսիլ հովտում, դարձել է երկրի գինեգործական գլխավոր կենտրոնը։ Հայաստանում գինեգործությունն ունի հազարամյակների պատմություն, և հենց այստեղ են հնագետները գտել այդ ավանդույթների վաղեմության ապացույցները։ Արենին գտնվում է Նորավանքի և հայտնի «Արենի-1» քարանձավի անմիջական հարևանությամբ։ Այս քարանձավը հռչակվեց ողջ աշխարհում, երբ գիտնականներն այնտեղ հայտնաբերեցին մարդկությանը հայտնի ամենահին գինեգործարանը, որն ունի ավելի քան 6000 տարվա պատմություն։ Այսօր այստեղ կարելի է այցելել ընտանեկան ու ժամանակակից գինեգործարաններ, համտեսել տեղական տեղածին խաղողի տեսակները (առաջին հերթին՝ «Սև Արենի») և սուզվել մարզի գաստրոնոմիկ ավանդույթների մեջ։

Փոքր երկիր՝ հսկայական պատմությամբ

Հայաստանով ճամփորդելու գլխավոր առավելություններից մեկն այն է, որ ամենակարևորը տեսնելու համար ձեզ շաբաթներ պետք չեն։ Լավագույն վայրերի մեծ մասը Երևանից հեշտությամբ հասանելի է մեկօրյա ուղևորությամբ, իսկ ավելի խորը այցելությունները Սյունիքի, Վայոց ձորի կամ Տավուշի մարզեր ձեզ կցույց տան իսկական, խաղաղ ու անշտապ գավառը։

Գլխավոր խորհուրդը՝ մի փորձեք Հայաստանով անցնել վազքի տակ։ Մտեք փոքրիկ գյուղում սուրճ խմելու, զրուցեք տեղացիների հետ, փորձեք տան կերակուրը, մտեք ընտանեկան որևէ գինեգործարան կամ պարզապես մի քանի րոպեով կանգ առեք լեռնային ոլորանների վրա՝ այդ օդով շնչելու համար։

Հնագույն վանքերն ու հայտնի տեսարժան վայրերն այն են, ինչի համար առաջին անգամ գալիս են Հայաստան։ Բայց հենց անհավանական բնապատկերները, ջերմ ու հյուրընկալ մթնոլորտը, համեղ սնունդը, ու պատահական, անկեղծ պահերն են այն, ինչի շնորհիվ այստեղ վերադառնում են նորից ու նորից։